Sprawdzanie schronień przez strażaków stało się jednym z elementów przebudowy systemu ochrony ludności w Polsce. Państwowa Straż Pożarna identyfikuje miejsca, które w sytuacji nagłego zagrożenia mogą posłużyć do tymczasowego ukrycia mieszkańców. Co jednak w sytuacji, gdy taki punkt znajduje się na prywatnej nieruchomości? Czy właściciel ma obowiązek udostępnienia schronień i czy państwo może zmusić go do otwarcia obiektu?
Nowe przepisy dotyczące punktów schronienia
Zmiany wynikają z nowelizacji ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, uchwalonej 17 kwietnia 2026 roku i opublikowanej w Dzienniku Ustaw pod poz. 646.
Przepisy wprowadziły do systemu ochrony ludności pojęcie punktu schronienia. Nie jest on jednak tym samym co pełnowartościowy schron.
Punktem schronienia może być miejsce znajdujące się w obiekcie budowlanym lub innym miejscu, które zapewnia podstawową ochronę przed nagłymi niebezpiecznymi zjawiskami pogodowymi oraz skutkami użycia konwencjonalnych środków rażenia, przede wszystkim przed odłamkami.
Sprawdzanie schronień przez strażaków – nie każda piwnica jest punktem schronienia
Samo posiadanie piwnicy, garażu podziemnego czy innego pomieszczenia znajdującego się poniżej poziomu terenu nie oznacza automatycznie, że staje się ono punktem schronienia.
To PSP prowadzi identyfikację miejsc, które mogą spełniać taką funkcję. Dopiero wskazanie przez strażaków konkretnego miejsca w ramach systemu ochrony ludności powoduje zastosowanie przepisów dotyczących punktów schronienia.
Sprawdzanie schronień przez strażaków. Kto identyfikuje takie miejsca?
Za identyfikację punktów schronienia odpowiadają komendanci powiatowi i miejscy Państwowej Straży Pożarnej.
W ramach tego procesu strażacy mogą brać pod uwagę m.in. istniejące wcześniej budowle ochronne, planowane miejsca doraźnego schronienia, a także inne obiekty, które mogą zapewnić podstawową ochronę ludzi.
Po zidentyfikowaniu punktu schronienia informacja przekazywana jest przez komendanta straży właściwemu samorządowi oraz staroście. Zawiadomiony ma zostać również właściciel lub zarządca nieruchomości.
Obowiązek sprawdzania schronień przez strażaków nie oznacza kontroli każdej prywatnej piwnicy
Warto rozróżnić dwie kwestie. Obowiązek sprawdzania schronień w kontekście identyfikacji miejsc przydatnych do ochrony ludności spoczywa na właściwych organach PSP. Nie oznacza to natomiast, że strażacy mają obowiązek kontrolowania każdej piwnicy czy garażu należącego do osoby prywatnej.
Chodzi o identyfikację miejsc, które mogą zostać wykorzystane w systemie ochrony ludności.
Obowiązek udostępnienia schronień. Co mówi ustawa?
Jednym z najważniejszych zapisów nowych przepisów jest wskazanie obowiązków właściciela lub zarządcy nieruchomości, na której znajduje się punkt schronienia.
Ustawa przewiduje obowiązek udostępnienia schronień osobom chroniącym się przed zagrożeniem – w miarę możliwości.
To bardzo ważne zastrzeżenie.
Nie oznacza ono, że właściciel każdej piwnicy czy garażu będzie musiał w dowolnym momencie otworzyć pomieszczenie dla wszystkich osób znajdujących się w pobliżu. Obowiązek dotyczy miejsc, które zostały zidentyfikowane jako punkty schronienia w rozumieniu obowiązujących przepisów.
Czy właściciel może odmówić udostępnienia punktu schronienia?
To właśnie ta kwestia budzi największe zainteresowanie.
Wiceszef MSWiA Wiesław Leśniakiewicz wskazał, że ustawa zakłada udostępnianie obiektów osobom, które będą chciały się w nich schronić. Jednocześnie podkreślił, że za brak takiego działania nie przewidziano sankcji.
Oznacza to, że przepisy ustanawiają określone zadanie po stronie właściciela lub zarządcy, ale nie wprowadzają kary za odmowę udostępnienia miejsca.
Państwo nie może obecnie ukarać właściciela za odmowę
Według przedstawionych przez MSWiA wyjaśnień obecne rozwiązanie nie zostało skonstruowane jako system przymusu i kar.
Władze podkreślają przede wszystkim ideę wspólnej odpowiedzialności za ochronę ludności. W sytuacji poważnego kryzysu punkty schronienia mają służyć mieszkańcom jako miejsca, do których można dotrzeć szybko i bez konieczności ewakuowania się na dużą odległość.
Sprawdzanie schronień przez strażaków – co trzeba wiedzieć?
Właściciel lub zarządca nieruchomości, na której zidentyfikowano punkt schronienia, powinien zostać o tym fakcie poinformowany.
Do jego obowiązków należy m.in. udostępnienie punktu schronienia osobom chroniącym się przed zagrożeniem, w miarę możliwości.
Jednocześnie obecne przepisy nie przewidują sankcji za niewykonanie tego obowiązku. Jest to istotna różnica między obowiązkiem zapisanym w ustawie a obowiązkiem zabezpieczonym konkretną karą administracyjną lub karną.
Strażacy identyfikują, właściciel zostaje poinformowany
Nowe przepisy tworzą więc system, w którym poszczególne zadania zostały rozdzielone.
PSP odpowiada za identyfikację punktów schronienia, natomiast właściciel lub zarządca nieruchomości zostaje poinformowany o tym, że taki punkt znajduje się na jego terenie.
Jednocześnie ustawowy obowiązek udostępnienia schronień został sformułowany z zastrzeżeniem „w miarę możliwości”, a za brak udostępnienia obecnie nie przewidziano sankcji.
Ostatecznie system ma opierać się nie tylko na istniejących schronach, ale również na wykorzystaniu miejsc znajdujących się możliwie blisko mieszkańców. W sytuacji kryzysowej mogą one stanowić dodatkową warstwę ochrony ludności.
Fot. Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu
