Fałszywy alarm, czy strażacy dostaną ekwiwalent?

Nie każdy wyjazd strażaków kończy się gaszeniem pożaru, ratowaniem poszkodowanych czy usuwaniem skutków wypadku. Czasami po dotarciu na miejsce okazuje się, że zgłoszenie było nieuzasadnione, a zagrożenie w ogóle nie występowało. Czy wtedy druhowie tracą prawo do ekwiwalentu?

O tę kwestię zapytała Regionalną Izbę Obrachunkową w Gdańsku wójt gminy Smętowo Graniczne. W odpowiedzi z 2026 r. RIO wskazała, że prawo do ekwiwalentu nie zależy wyłącznie od końcowego rezultatu interwencji. Znaczenie ma również samo zaangażowanie jednostki w realizację ustawowych zadań ratowniczych.

To ważna informacja dla ochotników. Strażacy muszą przecież zareagować na zgłoszenie i sprawdzić, czy ktoś potrzebuje pomocy. Nie mogą z góry wiedzieć, że alarm okaże się fałszywy. Dlatego sam brak pożaru po przyjeździe na miejsce nie powinien automatycznie przekreślać ich prawa do świadczenia.

Co mówią przepisy o ekwiwalencie OSP?

Podstawę prawną stanowi art. 15 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Przepis przyznaje strażakowi ratownikowi OSP ekwiwalent pieniężny za uczestnictwo w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu. Świadczenie przysługuje niezależnie od wynagrodzenia, które druh otrzymuje w swojej pracy zawodowej.

Przepisy określają również sposób naliczania ekwiwalentu. Gmina wypłaca go za każdą rozpoczętą godzinę, liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki. Właściwa rada gminy ustala stawkę w uchwale, a samorząd finansuje świadczenie ze swojego budżetu.

Co istotne, ustawa nie ogranicza prawa do ekwiwalentu wyłącznie do sytuacji, w których strażacy rzeczywiście gaszą ogień. Działania ratownicze mogą obejmować także rozpoznanie sytuacji, zabezpieczenie miejsca zdarzenia czy inne czynności związane z potencjalnym zagrożeniem. Dlatego ocena konkretnego wyjazdu powinna uwzględniać jego charakter i cel.

Strażacy dostaną ekwiwalent? RIO: liczy się działanie, a nie tylko jego efekt

W swoim stanowisku RIO w Gdańsku zwróciła uwagę, że działania ratownicze mogą obejmować różne czynności, również te, które poprzedzają bezpośrednią interwencję. Samorząd nie powinien więc przyjmować z góry, że brak zagrożenia na miejscu oznacza brak prawa do ekwiwalentu.

W praktyce ma to duże znaczenie. Strażacy nie decydują o wysłaniu zastępu na podstawie własnej wiedzy o zdarzeniu — reagują na otrzymane zgłoszenie. Dopiero po przyjeździe mogą ustalić, czy konieczne będą dalsze działania. Jeśli alarm okaże się fałszywy, nie oznacza to, że wcześniejszy wyjazd i zaangażowanie jednostki nie miały znaczenia.

Trzeba jednak zachować ostrożność: stanowisko RIO stanowi wyjaśnienie przepisów, a nie powszechnie wiążący wyrok sądu. Każdy przypadek należy ocenić na podstawie okoliczności zdarzenia i obowiązujących przepisów.

Czy gmina może odmówić wypłaty pieniędzy?

Nie powinna odmawiać ekwiwalentu wyłącznie dlatego, że zgłoszenie okazało się fałszywe. Z wyjaśnień RIO wynika, że taki argument sam w sobie nie przesądza o braku prawa do świadczenia.

Jednocześnie nie oznacza to, że każdy wyjazd automatycznie uprawnia do wypłaty. Trzeba ustalić, czy strażak uczestniczył w działaniach objętych art. 15 ustawy o OSP i czy spełnił ustawowe warunki. Znaczenie ma zatem rzeczywisty charakter wyjazdu, a nie tylko informacja, że na miejscu nie doszło do pożaru.

Jeśli gmina kwestionuje wypłatę, warto sprawdzić podstawę odmowy, dokumentację interwencji oraz uchwałę określającą stawkę ekwiwalentu. Wyjaśnienia RIO z Gdańska mogą w takiej sytuacji stanowić ważny punkt odniesienia dla samorządu i strażaków.

Strażacy dostaną ekwiwalent za fałszywy alarm? Najważniejszy wniosek

Fałszywe zgłoszenie nie powinno automatycznie oznaczać, że strażacy ochotnicy zostaną bez ekwiwalentu. RIO w Gdańsku wskazała, że prawo do świadczenia należy oceniać z uwzględnieniem podjętych działań i ich celu, a nie tylko tego, co zastęp zastał na miejscu.

Dla druhów to ważne rozróżnienie: brak pożaru nie oznacza automatycznie braku pieniędzy. Jeśli jednak pojawi się spór z gminą, trzeba odnieść się do konkretnych okoliczności interwencji i obowiązujących przepisów, zamiast zakładać, że każdy fałszywy alarm rozstrzyga sprawę w identyczny sposób.

Fot. st. kpt. Marcin Lebiedowicz, KP PSP w Hrubieszowie

Źródła:

• Serwis Samorządowy PAP — RIO wyjaśnia zasady wypłaty ekwiwalentu przy fałszywym alarmie
• Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych
• Wyrok WSA w Kielcach, sygn. II SA/Ke 61/26

Artykuł Fałszywy alarm, prawdziwy problem. Czy strażacy dostaną ekwiwalent? pochodzi z serwisu Strazacki.pl portal o straży pożarnej.

Ekwiwalent dla OSP. Gmina ustala stawkę, ale ma ograniczenia

Podstawą wypłaty ekwiwalentu dla strażaków ochotników jest art. 15 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Przepis wskazuje, że strażak ratownik OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje świadczenie pieniężne niezależnie od wynagrodzenia za pracę. Wysokość ekwiwalentu ustala rada gminy w drodze uchwały i musi robić to nie rzadziej niż raz na dwa lata. Samorząd nie ma jednak pełnej swobody. Stawka za godzinę nie może przekroczyć ustawowego limitu wynoszącego 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez prezesa GUS przed ustaleniem ekwiwalentu. Pieniądze wypłaca właściwa gmina.

To oznacza, że rada może zdecydować o konkretnej kwocie, ale nie może przy okazji zmieniać zasad określonych przez ustawodawcę. Właśnie ten problem coraz częściej trafia na wokandy sądów administracyjnych.

Bogoria: sąd zakwestionował zasady przyznawania ekwiwalentu dla OSP

7 października 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozpoznał skargę prokuratora na uchwałę Rady Miejskiej w Bogorii z 28 listopada 2025 r. dotyczącą ekwiwalentu dla członków OSP. Sąd stwierdził nieważność całej uchwały. W uzasadnieniu wskazał, że rada gminy nie może modyfikować ustawowych warunków uzyskania świadczenia. Problem dotyczył m.in. zastąpienia ustawowego pojęcia uczestnictwa pojęciem udziału oraz ograniczenia ekwiwalentu do działań, akcji, szkoleń lub ćwiczeń organizowanych przez określone podmioty.

To ważne rozróżnienie. Rada gminy ustala stawkę ekwiwalentu, ale nie może samodzielnie zawężać sytuacji, w których strażakowi przysługuje świadczenie. WSA uznał, że takie zapisy przekroczyły granice upoważnienia wynikającego z ustawy o ochotniczych strażach pożarnych.

Ekwiwalent dla OSP w Osieku: kolejna uchwała unieważniona w całości

To nie jedyne rozstrzygnięcie z października. 14 października 2026 r. WSA w Kielcach stwierdził nieważność całej uchwały Rady Miejskiej w Osieku z 27 lutego 2026 r. w sprawie wysokości ekwiwalentu dla strażaków ratowników OSP oraz kandydatów na strażaków ratowników. Również w tej sprawie skargę wniósł prokurator. Wyrok pokazuje, że uchwały dotyczące ekwiwalentu pozostają przedmiotem kontroli sądowej. Trzeba jednak zachować ostrożność: dostępna sentencja orzeczenia potwierdza unieważnienie całej uchwały, ale nie przedstawia szczegółowego uzasadnienia, dlatego nie można przypisać sądowi konkretnych zarzutów bez analizy pełnych motywów rozstrzygnięcia.

Co istotne, wyrok w sprawie Osieka został oznaczony jako nieprawomocny. Nie należy więc przedstawiać go jako ostatecznego zakończenia sprawy.

To nie pojedynczy przypadek. Podobne błędy pojawiały się w innych gminach

Problem nie ogranicza się do województwa świętokrzyskiego. WSA w Rzeszowie w wyroku z 16 lipca 2025 r., sygn. II SA/Rz 129/25, również analizował zapisy uchwały dotyczącej ekwiwalentu. Sąd przypomniał, że samorząd nie może zmieniać ustawowych zasad naliczania świadczenia, a lokalne przepisy nie powinny wprowadzać mniej korzystnych reguł niż ustawa. Podobne stanowisko wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 13 września 2023 r., sygn. III OSK 2588/22, NSA zwrócił uwagę na znaczenie ustawowego określenia momentu rozpoczęcia naliczania ekwiwalentu. Ustawa wiąże go ze zgłoszeniem wyjazdu z jednostki OSP, a nie dopiero z rozpoczęciem właściwych działań ratowniczych.

Sądy wskazują zatem na powtarzający się problem: rada gminy może określić stawkę, lecz nie może przy okazji samodzielnie regulować kwestii, które ustawodawca już rozstrzygnął.

Jakie zapisy uchwały mogą naruszać prawo?

Z orzecznictwa wynika kilka kwestii, na które samorządy powinny szczególnie uważać. Po pierwsze, uchwała nie może zmieniać ustawowego zakresu uprawnionych do ekwiwalentu. Ustawa posługuje się pojęciem strażaka ratownika OSP, które nie jest tożsame z szerszym określeniem członka OSP.

Po drugie, rada nie może dowolnie zmieniać sposobu naliczania świadczenia. Ustawa określa, że ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę, liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki OSP, a w przypadku określonych zadań także od zgłoszenia gotowości do wyjazdu. Po trzecie, samorząd nie powinien uzależniać prawa do świadczenia od dodatkowych warunków, których nie przewidują przepisy.

Czy każda wadliwa uchwała oznacza, że strażacy muszą oddać otrzymane pieniądze? Nie można wyciągać takiego wniosku automatycznie. Skutki zależą od treści rozstrzygnięcia, jego prawomocności oraz okoliczności konkretnej sprawy.

Najważniejszy wniosek jest jednak jasny: gmina ma prawo ustalić wysokość ekwiwalentu, ale nie może dowolnie zmieniać zasad jego przyznawania. Dlatego warto sprawdzać lokalne uchwały, zwłaszcza gdy zawierają dodatkowe ograniczenia lub odmienny sposób liczenia czasu należnego do wypłaty świadczenia.

Fot. st. kpt. Marcin Lebiedowicz, KP PSP w Hrubieszowie

Artykuł Gminy źle ustalały ekwiwalent dla OSP? Sądy unieważniają uchwały pochodzi z serwisu Strazacki.pl portal o straży pożarnej.