Kto odpowiada za bezpieczeństwo strażaków?

Podczas akcji ratowniczej liczy się każda sekunda, ale presja czasu nie zwalnia z obowiązku ochrony ratowników. Kto odpowiada za bezpieczeństwo strażaków w strefie zagrożenia? Przepisy wskazują konkretne zadania kierującego działaniem ratowniczym, a także obowiązki samych strażaków. To nie tylko kwestia odpowiedniego wyposażenia, lecz również rozpoznania zagrożeń, łączności i gotowości do udzielenia pomocy ratownikom.

Bezpieczeństwo strażaków. Dowódca ma konkretne obowiązki

Podstawowe zasady bezpieczeństwa i higieny służby strażaków Państwowej Straży Pożarnej określa rozporządzenie MSWiA z 31 sierpnia 2021 roku. W § 68 wymieniono obowiązki kierującego działaniem ratowniczym lub dowódcy odcinka bojowego związane z ochroną osób uczestniczących w akcji.

Jednym z najważniejszych zadań jest rozpoznanie zagrożeń i poinformowanie o nich ratowników. Dowódca powinien również określić niezbędne zabezpieczenia, wyznaczyć i zabezpieczyć miejsce działań oraz ustalić sygnały alarmowe. Przepisy przewidują także konieczność przygotowania odwodu, który będzie mógł natychmiast udzielić pomocy strażakom przebywającym w strefie zagrożenia. Nie wystarczy więc skierować ratowników do wykonania zadania. Trzeba również zadbać o sposób ich zabezpieczenia i możliwość szybkiej reakcji, gdy sytuacja się pogorszy.

Strefa zagrożenia pod kontrolą. Liczy się nie tylko sprzęt

Odpowiednie ubranie specjalne i środki ochrony indywidualnej to istotne elementy zabezpieczenia, ale nie wyczerpują wszystkich obowiązków. Kierujący działaniem ratowniczym musi również nadzorować pracę strażaków, kontrolować ich liczbę, a w razie potrzeby organizować pomiar czasu przebywania w strefie zagrożenia. Szczególne znaczenie mają działania prowadzone w warunkach zagrożenia wybuchem. Rozporządzenie nakazuje zastosowanie dostępnych środków zabezpieczających przed jego skutkami oraz ograniczenie do niezbędnego minimum liczby strażaków znajdujących się w zagrożonej strefie.

Istotne są również drogi odwrotu i ewakuacji. Powinny zostać rozpoznane i ustalone tak, by w razie niebezpieczeństwa ratownicy mogli opuścić zagrożony obszar.

To pokazuje, że bezpieczeństwo podczas akcji wymaga ciągłej oceny sytuacji. Warunki mogą się zmieniać, dlatego zabezpieczenia i sposób prowadzenia działań muszą uwzględniać rozpoznane zagrożenia.

Strażak też ma obowiązki. Łączność i zgłaszanie zagrożeń

Odpowiedzialność za bezpieczeństwo nie sprowadza się wyłącznie do działań dowódcy. Zgodnie z § 67 rozporządzenia strażak uczestniczący w akcji powinien używać sprzętu zgodnie z instrukcją, utrzymywać łączność z kierującym działaniem ratowniczym lub dowódcą odcinka bojowego oraz wykonywać wydawane polecenia. Ma również obowiązek zgłaszać zauważone zagrożenia wpływające na bezpieczeństwo w miejscu prowadzenia akcji. To ważne, ponieważ osoba bezpośrednio wykonująca zadanie może jako pierwsza zauważyć zmianę warunków lub problem ze sprzętem.

Sprawna komunikacja pozwala przekazywać informacje i reagować na zagrożenia. Nie zastępuje jednak obowiązków dowódcy związanych z organizacją i nadzorowaniem działań.

Odpoczynek i wymiana ratowników również mają znaczenie

Bezpieczeństwo strażaków to nie tylko sytuacja w bezpośredniej strefie działań. § 69 rozporządzenia wskazuje, że kierujący działaniem ratowniczym powinien — zależnie od rodzaju wykonywanych czynności i warunków atmosferycznych — podejmować działania zapewniające wymianę ratowników, odpoczynek, zapas środków ochrony indywidualnej oraz dostęp do napojów i posiłków. Przy długotrwałych działaniach znaczenie mają również łączność, sygnalizacja i oświetlenie terenu akcji.

Przepisy pokazują więc, że ochrona ratowników wymaga zarówno właściwej organizacji działań, jak i bieżącego reagowania na warunki, w których pracują.

Kto odpowiada za bezpieczeństwo strażaków?

Podczas akcji kluczową rolę odgrywa kierujący działaniem ratowniczym, a na wyznaczonym odcinku — dowódca odcinka bojowego. To na nich spoczywają określone w przepisach zadania związane z rozpoznaniem zagrożeń, doborem zabezpieczeń i nadzorowaniem ratowników.

Jednocześnie każdy strażak ma obowiązek stosować się do zasad bezpieczeństwa, prawidłowo używać sprzętu, utrzymywać łączność i informować o zauważonych zagrożeniach.

Ryzyko jest nieodłącznym elementem ratownictwa, ale nie oznacza rezygnacji z zasad bezpieczeństwa. Właściwe rozpoznanie, zabezpieczenie ratowników i gotowość do udzielenia im pomocy są częścią organizacji działań ratowniczych, a nie dodatkiem do nich.

Warto zaznaczyć, że przywołane rozporządzenie reguluje bezpośrednio bezpieczeństwo i higienę służby strażaków PSP. W przypadku OSP należy uwzględniać również przepisy dotyczące organizacji działań ratowniczych, kwalifikacji i zasad funkcjonowania jednostek ochrony przeciwpożarowej.